Strona główna

Przyczyny rozwoju nowotworów złośliwych, pomimo ciągle prowadzonych badań, nie są do końca poznane. Obserwowano rodzinne występowanie pew­nych nowotworów, takich jak np. rak jelita grubego w rodzinnej polipowatości oraz zespole Lyncha, rak piersi - zespoły dziedzicznego raka piersi i jajnika. W chwili obecnej wiadomo, że zespoły te uwarunkowane są genetycznie, po­znane są również sposoby ich dziedziczenia (np. cecha dominująca). Możliwe jest badanie genów, a pośrednio określenie ryzyka wystąpienia nowotworu. Wpływ czynników środowiskowych, na które narażony jest organizm ludz­ki, najlepiej został poznany w przypadku niektórych czynników narażenia zawodowego - pierwszym opisanym nowotworem związanym z zawodową ekspozycją był nowotwór moszny u kominiarzy. Obecnie wiadomo, że czynni­ków takich jest wiele, między innymi smoły pogazowe, azbest, promieniowa­nie jonizujące, jak również promieniowanie UV mające bezpośredni związek z rozwojem nowotworów skóry, w tym czerniaka. Stosunkowo dobrze poznany jest wpływ palenia tytoniu na powstawanie tzw. nowotworów tytoniozależnych. I nie jest to tylko rak płuca, lecz również nowotwory jamy ustnej, gardła, przełyku, niektóre nowotwory dróg moczowych. Znacznie mniejszą uwagę zwraca się na czynniki występujące w życiu codziennym, związane np. ze sposobem żywienia. Zauważono korelację występowania raka żołądka z zanieczyszczeniem wody pitnej azotynami, jak również ze spożywaniem żywności, na której zaczęła się roz­wijać pleśń. Obserwowany spadek ilości nowotworów żołądka wiązany jest z rozpowszechnieniem się chłodziarek domowych, a więc pośrednio poprawą warunków przechowywania żywności. Ciekawe obserwacje poczyniono w zakresie częstości występowania raka piersi w populacji japońskiej w USA. Japonia jest krajem o jednym z najniższych współ­czynników zachorowalności na ten nowotwór (rzędu 2-3 na 100 tys. ludności). W Stanach Zjednoczonych - wśród populacji białej - współczynnik ten jest jednym z najwyższych (na Hawajach zbliża się do 100 na 100 tys. ludności). W obserwacji populacji kobiet japońskich, które w wieku kilkunastu lat przybyły do USA, częstość raka piersi pozostaje na poziomie analogicznym jak w populacji w Japonii, natomiast w grupie kobiet pochodzenia japońskie­go wychowywanych w USA od urodzenia - jest taka jak w populacji białych.

W tej obserwacji wykluczyć można wpływ czynników genetycznych w róż­nych populacjach - bo mamy do czynienia z jedną grupą - kobiety pochodzenia japońskiego. Jedyną możliwą interpretacją pozostaje stwierdzenie, że czę­stość występowania nowotworów piersi w tej populacji zależna jest od czynni­ków środowiskowych, na które kobiety są eksponowane w młodości. Zwraca się uwagę, że czynnikiem promującym rozwój nowotworu może być sposób żywienia - w tym żywność z fast-food (pokarmy smażone, o dużej zawartości tłuszczów) oraz metyloksantyny, zawarte np. w czekoladzie. Obserwacje te potwierdzają badania populacji afroamerykańskiej - częstość występowania raka piersi wzrasta wraz z zamożnością i w grupie wykształco­nych - bogatych osiąga wartości takie jak w populacji białych. Kolejną obserwacją przemawiającą za wpływem żywienia na rozwój nowo­tworów jest również poczyniona w USA obserwacja korelacji występowania nowotworów jelita grubego z dużym spożyciem tzw. czerwonego mięsa (wo­łowina). Wspomniane czynniki niewątpliwie nie wyczerpują listy wszystkich czynni­ków promujących rozwój nowotworów, wydaje się jednak, że poza czynnikami takimi, jak zanieczyszczenie środowiska oraz używki (w pierwszym rzędzie tytoń) należy zwrócić uwagę na składniki i sposób odżywiania.