NowotwórPowstawanie nowotworów i ich leczenie

Chemioterapia i radioterapia niestety mają też działania niepożądane, których nie można cał­kowicie uniknąć, ale można zrobić bardzo wiele, aby je zminimalizować. Przede wszystkim pacjent z rozpoznanym nowo­tworem powinien być właściwie poinfor­mowany przez lekarza o spodziewanych powikłaniach, gdyż rozumiejąc problem łatwiej się jest do niego przygotować i mu przeciwdziałać. Działania niepożądane chemioterapii są bardzo różne i zależne od ściśle określonego leku. Dość przykrym, ale odwracalnym działaniem niepożądanym większości cytostatyków jest wyłysienie skóry głowy, które pojawia się najczęściej w okresie 2-4 tygodni od podania leku. Szereg prób zapobieżenia temu działaniu nie powiodło się. Włosy stopniowo zaczynają się prze­rzedzać, aż w końcu wypadają wszystkie. Na okres leczenia pacjent otrzymuje zatem perukę, ale nie należy zapominać, że wraz z momentem zakończenia terapii włosy zaczynają odrastać (niekiedy nawet ładniejsze). Wspólnym i najczęstszym jednak działaniem niepożądanym jest tzw. działanie mielotoksyczne, polegające na uszkodzeniu komórek krwi powstają­cych w szpiku kostnym. Konsekwencją tego jest najczęściej zmniejszona liczba leukocytów w krwi obwodowej, co wiąże się ze spadkiem odporności i zwiększoną podatnością na zakażenia. Pacjent taki nie powinien stykać się z osobami z za­każeniami górnych dróg oddechowych czy dziećmi z chorobami wieku dziecięcego. Ważne jest też, aby pamiętać, że chory z liczbą leukocytów < 1000/ml nie powinien spożywać surowych owoców i warzyw. W niektórych przypadkach możliwe jest podawanie podskórne czynników wzrostu granulocytów, dzięki czemu można zapobiec niebezpiecz­nemu spadkowi białych ciałek czy też w krótkim czasie przywrócić ich prawidłową liczbę. Możliwość podawania czynników wzrostu pozwala w większym stopniu na planowe przeprowadzenie chemioterapii, uniknięcie przerw w leczeniu i dobrą ja­kość życia pacjenta. Inną konsekwencją uszkodzenia szpiku jest spadek liczby płytek, co wiązać się może z pojawieniem się wybroczyn na skórze, krwawień z nosa czy też sińców przy niewielkim urazie. W przypadku objawowej trombocytopenii zachodzi niekiedy konieczność przeto­czenia masy płytkowej. U chorych z cho­robami układu chłonnego lub leczonych przewlekle dochodzi również do anemii, która wywołuje uczucie zmęczenia, osła­bienia, zmniejszenia tolerancji wysiłku, pojawienia się mroczek przed oczami itp. Taki stan wymaga niekiedy przetoczenia koncentratu czerwonych ciałek krwi, aby doraźnie poprawić stan chorego. Na dłuż­szą metę jednak, zwłaszcza w przypadku anemii u chorych leczonych cisplatyną, stosuje się podskórną erytropoetynę, któ­ra w naturalny sposób pozwala na odnowę czerwonych ciałek krwi w okresie ok. 4-10 tygodni. Ważnym aspektem profilaktycznym w trakcie trwania chemioterapii jest utrzymanie prawidłowej funkcji nerek, a zatem picie przez pacjenta dużej ilości płynów, zwłaszcza w trakcie leczenia cytostaty­kami, które mogą uszkadzać nerki, jak również pęcherz moczowy.  Odpowiednia podaż płynów (1500-2000 ml/d) w trakcie chemioterapii pomaga w utrzymaniu diurezy na prawidłowym poziomie i szybszej eliminacji cytostatyku czyjego metabolitów z ustroju. Wśród wód mineralnych szczególnie korzystne działa­nie moczopędne wywiera woda Jana. Innym możliwym działaniem niepo­żądanym jest neuropatia obwodowa, polegająca na pojawieniu się parestezji (odczucia drętwienia, mrowienia) głównie w zakresie palców rąk i stóp. Najczęściej jest ona odwracalna, wymaga jednak nie­kiedy zmniejszenia dawki leku. Z kolei najczęstszym działaniem niepożą­danym radioterapii jest odczyn skórny popromienny o różnym nasileniu, od nie­wielkiego rumienia aż do głębszego uszkodzenia skóry. Należy unikać ekspozycji na słońce i stosować miejscową pielęgnację czy leczenie skóry według indywidualnych zaleceń lekarza. Odczyn taki goi się w okresie ok. 6-8 tygodni.