NowotwórPowstawanie nowotworów i ich leczenie

Chemioterapia jest rodzajem leczenia systemowego, ogólnoustrojowego. Oznacza to, że lek - podawany najczęściej dożylnie - dostaje się do prawie wszystkich tkanek i komórek ustroju. Działanie konwencjonal­nej chemioterapii polega na niszczeniu na wiele sposobów komórek szybko dzielących się, a do takich należą przede wszystkim komórki nowotworowe. Niektóre prawidło­we komórki organizmu ludzkiego też dzielą się szybko i wówczas odnawiana zostaje prawidłowa tkanka ustroju. Należą do nich m.in. komórki krwi, komórki wyściółki przewodu pokarmowego czy skóry owło­sionej. W trakcie chemioterapii komórki takie zostają uszkodzone, co jest przyczyną pojawienia się działań niepożądanych che­mioterapii. Warto tu wspomnieć o postępach nauki, które pozwoliły na stworzenie leków dzia­łających wybiórczo, na ściśle określone komórki - w tym wypadku komórki no­wotworowe. Ponieważ lek działa tylko na komórkę nowotworową, jego działanie na inne komórki ustroju zostaje zredukowane. Takie selektywne działanie leku jest możli­we dzięki postępom biologii molekularnej. Chemioterapia jest leczeniem systemo­wym. Radioterapia jest leczeniem miej­scowym, a więc działa na zaplanowany, określony obszar ludzkiego organizmu. Nie można mówić zatem, że któraś z tych metod jest bardziej czy mniej skuteczna. Wszyst­ko zależy od rodzaju wymaganego leczenia w ściśle określonym typie nowotworu i jego stanie zaawansowania. Często natomiast bywa tak, że obie te metody łączy się sto­sując następowo po sobie lub jednoczasowo w celu uzyskania optymalnego efektu leczenia. W obecnym stanie wiedzy uzupeł­nienie leczenia chirurgicznego chemiotera­pią czy radioterapią, czy też obiema tymi metodami, jest standardem postępowania, np. w leczeniu raka odbytnicy, raka piersi, raka jajnika czy nowotworów kości. Jednoczasowa chemioradioterapia jest również alternatywą dla leczenia chirurgicznego wielu nowotworów, wiążącego się z ko­niecznością wykonania rozległego zabiegu operacyjnego, którego następstwem jest znaczne pogorszenie jakości życia. W miejscowo zaawansowanym raku górnego odcinka przełyku, odbytu, szyjki macicy czy niektórych nowotworach rejonu głowy i szyi jednoczasowa, skojarzona chemio­radioterapia daje co najmniej takie same szanse na wyleczenie jak leczenie chirur­giczne, a pozwala na zachowanie dobrej jakości życia dzięki możliwości uniknięcia rozległej operacji i zachowania narządu.

Objawy chorób nowotworowych, ich cechy i przebieg są charakterystyczne dla umiejscowienia nowotworu oraz stopnia nasilenia choroby. Pewne cechy są wspól­ne dla wszystkich niemal rodzajów nowo­tworów. Ryzyko rozwoju choroby rośnie zwykle z wiekiem. Całkowite wyleczenie litego guza - usunięcie z organizmu wszel­kich śladów raka - jest na ogół tym trud­niejsze, im jest on większy i im później został wykryty. Przerzuty do odległych miejsc organizmu są bardziej niepokojące niż rozsiew miejscowy, czyli przerzuty do okolicznych węzłów chłonnych. Właśnie zasięg przerzutów jest podstawą okre­ślenia stopnia zaawansowania choroby nowotworowej.

Do objawów, które powinny wzbu­dzić niepokój należą :

1. Objawy hematologiczne :
- postępująca niedokrwistość spowodo­wana m.in. przewlekłym krwawieniem oraz upośledzeniem wchłaniania, wy­stępująca szczególnie często u chorych z nowotworami przewodu pokarmowego;
uszkodzenie szpiku u chorych na raka trzustki wskutek procesów zakrzepo­wych (co manifestuje się wędrującym zapaleniem zakrzepowym żył)

2. Odczyny immunologiczne, czyli dwa pod­stawowe ich typy :
- odpowiedź komórkowa (czyli nadwraż­liwość typu późnego) np. w przypadku ziarnicy złośliwej;
- odpowiedź humoralna (np. w przebiegu mięsaka limfatycznego)

3. Objawy hormonalne :
- są bardzo charakterystyczne dla nowotworów gruczołów dokrewnych. Ponadto występują w przebiegu nowo­tworów innego pochodzenia (np. raka płuc)

4. Objawy neurologiczne :
- dochodzi do nich najczęściej u zaawan­sowanie chorych na raka płuc

5. Zmiany kostno-stawowe :
- u chorych z zaawansowanymi nowotwo­rami (przede wszystkim w przebiegu raka płuc) stwierdza się niekiedy maczugowate zgrubienia palców.

Oprócz tych wszystkich objawów często pierwszym sygnałem o toczącym w orga­nizmie procesie nowotworowym jest ból w miejscu chorobowo zmienionym. Towarzy­szy on 2/3 chorych z zaawansowanym pro­cesem nowotworowym i dużej liczbie (1/3) pacjentów już leczonych (poddanych che­mioterapii lub innym formom leczenia).