NowotwórPowstawanie nowotworów i ich leczenie

Choroby nowotworowe, tuż po choro­bach układu krążenia, są w krajach roz­winiętych najczęstszą przyczyną zgonów. W związku z tym na całym świecie trwają zaawansowane badania nad lekami przeciwnowotworowymi. Metoda chemioterapeutyczna leczenia raka stosowana jest już od ponad 50 lat. Prowadzone są również szeroko zakrojone poszukiwania nowych substancji, poten­cjalnie przydatnych w onkologii. Wiele z takich właśnie związków chemicznych znaleziono w surowcach roślinnych. Związki te mogą wykazywać działanie typowo przeciwnowotworowe, hamując namnażanie komórek rakowych, mogą służyć jako surowce pomocnicze w terapii innymi lekami. Inne stymulują odporność organizmu, np. : przeciwwirusową, co w świetle ostatnich badań zmniejsza ryzyko rozwoju nowotworów wywołanych przez wirusy onkogenne, czyli takie, które po wniknięciu do komórek mogą powodować uszkodzenia i przekształcić je w komórki nowotworowe. Poniżej znajdują się gatunki roślin, nad którymi badania prowadzone pod kątem działania przeciwnowotworowego przyniosły pozytywne rezultaty. Fakt ten nie jest jednoznaczny z ich przydatnością w terapii, lecz daje podstawy do dalszych badań mających na celu wyselekcjonowanie substancji pozna­nych i bezpiecznych w stosowaniu przy jednoczesnym potwierdzonym działaniu terapeutycznym.

Babka lancetowata - wyciągi wodne z babki stosowane doustnie stymulują wydzielanie interferonu (sub­stancji m.in. stymulującej odporność prze­ciwwirusową) i antygenów wirusowych, co zmniejsza ryzyko infekcji wirusowej, a pośrednio także rozwoju nowotworów mogących być przez nie wywołanych;

Barwinek różyczkowy - winblastyna i winkrystyna zawarte w barwinku obecnie są stosowa­ne jako leki cytostatyczne, otrzymywane syntetycznie;

Bluszcz pospolity - wyciąg z bluszczu wykazuje słabe dzia­łanie antymitotyczne (hamujące często­tliwość podziałów komórek, nasiloną w przypadku komórek nowotworowych);

Burak czerwony - jeden z barwników antocyjanowych zawartych w soku z bu­raka, przyjmowany regularnie, powoduje, że pacjenci znacznie lepiej znoszą chemio­terapię oraz radioterapię;

Chmiel zwyczajny - zawarte w szyszkach chmielowych gory­cze, oprócz działania przeciwbakteryjnego, w niektórych przypadkach wykazują również aktywność przeciwnowotworową;

Cis pospolity - ta rzadka i trująca roślina zawiera związ­ki mające hamować namnażanie komórek nowotworowych. Preparaty z cisa bywają stosowane w przypadku nowotworów opornych na działanie antybiotyków antracyklinowych;

Czosnek pospolity - ma działanie bakteriobójcze, wirusobójcze, grzybobójcze oraz przeciw pasożytnicze, wzmacnia odporność organizmu;

Cebula jadalna - dzięki zawartości związków siarkowych zwiększają odporność organizmu. Zaob­serwowano, że społeczności, których dieta obfituje w czosnek i cebulę, nieco rzadziej zapadają na choroby nowotworowe;

Drapacz lekarski - związki zawarte w drapaczu wykazują słabe działanie przeciwbiałaczkowe, bywa zalecany pomocniczo w trakcie chemiote­rapii;

Glistnik jaskółcze ziele - obecnie w terapii stosuje się półsyntetyczne pre­paraty z glistnika, mające wykazywać działanie przeciwnowotworowe i immunostymulujące;

Huby brzozowe - oprócz działania przeciwbakteryjnego wzmagają wydzielanie interferonu, zwiększając odporność przeciwwirusową, a prawdopodobnie również zmniejszając ryzy­ko przerzutów po zabiegu chirurgicznym. Zawarte w nich lektyny mają zwiększyć odporność organizmu oraz zmniejszyć prawdopodobieństwo przerzutów;

Mniszek lekarski - podejrzewany o działanie indukujące wy­dzielanie interferonów, pobudza czynność białych krwinek. Zalecany osobom po prze­bytym wirusowym zapaleniu wątroby, tak­że ze względu na właściwości żółciopędne i żółciotwórcze.

Objawy chorób nowotworowych, ich cechy i przebieg są charakterystyczne dla umiejscowienia nowotworu oraz stopnia nasilenia choroby. Pewne cechy są wspól­ne dla wszystkich niemal rodzajów nowo­tworów. Ryzyko rozwoju choroby rośnie zwykle z wiekiem. Całkowite wyleczenie litego guza - usunięcie z organizmu wszel­kich śladów raka - jest na ogół tym trud­niejsze, im jest on większy i im później został wykryty. Przerzuty do odległych miejsc organizmu są bardziej niepokojące niż rozsiew miejscowy, czyli przerzuty do okolicznych węzłów chłonnych. Właśnie zasięg przerzutów jest podstawą okre­ślenia stopnia zaawansowania choroby nowotworowej.

Do objawów, które powinny wzbu­dzić niepokój należą :

1. Objawy hematologiczne :
- postępująca niedokrwistość spowodo­wana m.in. przewlekłym krwawieniem oraz upośledzeniem wchłaniania, wy­stępująca szczególnie często u chorych z nowotworami przewodu pokarmowego;
uszkodzenie szpiku u chorych na raka trzustki wskutek procesów zakrzepo­wych (co manifestuje się wędrującym zapaleniem zakrzepowym żył)

2. Odczyny immunologiczne, czyli dwa pod­stawowe ich typy :
- odpowiedź komórkowa (czyli nadwraż­liwość typu późnego) np. w przypadku ziarnicy złośliwej;
- odpowiedź humoralna (np. w przebiegu mięsaka limfatycznego)

3. Objawy hormonalne :
- są bardzo charakterystyczne dla nowotworów gruczołów dokrewnych. Ponadto występują w przebiegu nowo­tworów innego pochodzenia (np. raka płuc)

4. Objawy neurologiczne :
- dochodzi do nich najczęściej u zaawan­sowanie chorych na raka płuc

5. Zmiany kostno-stawowe :
- u chorych z zaawansowanymi nowotwo­rami (przede wszystkim w przebiegu raka płuc) stwierdza się niekiedy maczugowate zgrubienia palców.

Oprócz tych wszystkich objawów często pierwszym sygnałem o toczącym w orga­nizmie procesie nowotworowym jest ból w miejscu chorobowo zmienionym. Towarzy­szy on 2/3 chorych z zaawansowanym pro­cesem nowotworowym i dużej liczbie (1/3) pacjentów już leczonych (poddanych che­mioterapii lub innym formom leczenia).